De energietransitie brengt uitdagingen met zich mee voor gemeenten, projectontwikkelaars en bewoners. Eén van de belangrijke vragen bij nieuwbouw en renovatie is: kiezen we voor een collectief warmtenet of geven we bewoners de vrijheid om een individuele lucht/water warmtepomp te installeren? Beide opties hebben voor- en nadelen op het gebied van kosten, duurzaamheid, onderhoud en flexibiliteit. In deze blog belichten we de belangrijkste aspecten.
Bij een warmtenet betaalt de bewoner meestal een aansluitbijdrage en een maandelijkse vaste vergoeding, naast een variabel tarief voor verbruik. Dit kan voorspelbare kosten bieden, maar leidt vaak tot langdurige contracten en minder vrijheid.
Een lucht/water warmtepomp vergt een eenmalige investering die kan variëren tussen de €10.000 en €20.000, inclusief installatie. Daartegenover staan lagere maandelijkse kosten, zeker wanneer de warmtepomp wordt gecombineerd met zonnepanelen.
Een warmtenet vereist een uitgebreide infrastructuur: leidingen moeten worden aangelegd en onderhouden, wat hoge initiële investeringen vraagt. Gemeenten of warmtebedrijven dragen deze kosten en verhalen ze op de bewoners. Daarnaast is er onderhoud nodig aan het netwerk en de warmtecentrale.
Een individuele warmtepomp is eenvoudiger te installeren, zonder ingrijpende aanpassingen aan de wijk. Wel vraagt het systeem periodiek onderhoud en kan de levensduur van de installatie (15-20 jaar) invloed hebben op de kosten.
Een warmtenet beperkt de keuzevrijheid van bewoners: zij zijn gebonden aan een warmteleverancier en kunnen minder eenvoudig overstappen of zelf energie opwekken. Een warmtepomp daarentegen kan samenwerken met zonnepanelen, waardoor bewoners meer grip krijgen op hun energiekosten en duurzaamheid.
Warmtenetten hanteren tarieven die gekoppeld zijn aan de gasprijs (NMDA-principe*). Hierdoor kunnen bewoners te maken krijgen met prijsschommelingen.
Warmtepompen werken op elektriciteit, en met de dalende prijs van hernieuwbare energie en mogelijke subsidies kan dit een financieel aantrekkelijke keuze zijn, vooral in combinatie met thuisbatterijen en dynamische energiecontracten.
NMDA staat voor Niet Meer Dan Anders. Dit principe wordt gebruikt bij de levering van bijvoorbeeld (duurzame) warmte of koude en eventueel warm tapwater, waarbij de afrekening plaatsvindt op basis van een fictief bedrag dat de gebruiker ook kwijt zou zijn aan een gangbare, traditionele installatie. Het is een term die in het kader van duurzaam bouwen wordt gebruikt.
Het enige waarover je moet beschikken op het moment dat je een airco wilt aansluiten, is een raam of een opening in de muur voor de luchtafvoerslang. Een mobiele airco is goedkoop maar kent echter ook enkele nadelen. Zo verbruikt hij heel wat meer dan een split-systeem, kan hij enkel kleine ruimtes koelen en zorgt de afvoer ook voor enige hinder.
Een warmtenet kan duurzaam zijn, mits het wordt gevoed door restwarmte of hernieuwbare bronnen zoals geothermie. Echter, veel warmtenetten maken nog (deels) gebruik van fossiele bronnen, zoals gasgestookte centrales of biomassa. Dit kan de CO₂-uitstoot beperken, maar maakt ze niet volledig CO₂-neutraal.
Warmtepompen gebruiken elektriciteit en kunnen, als ze gevoed worden door groene stroom, een zeer duurzame oplossing zijn. Ze bieden ook de mogelijkheid om in de zomer passief te koelen, wat bijdraagt aan comfort en minder energieverspilling.
Een veelgehoord argument tegen lucht/water warmtepompen is het geluid dat de buitenunit produceert. Nieuwe generaties warmtepompen zijn echter steeds stiller, en met juiste plaatsing, geluidswerende maatregelen zoals bijvoorbeeld de HydroTop is overlast te minimaliseren. Warmtenetten zijn op dit vlak in het voordeel: er is geen buitenunit per woning nodig, waardoor geluidsproblemen niet optreden.
Tegenwoordig zijn er ook binnen opgestelde lucht/water warmtepompen leverbaar. Deze hebben geen buitendeel!
Grootschalige warmtenetten vereisen vaak grote warmtecentrales, wat niet altijd op draagvlak kan rekenen. Er is weerstand tegen biomassa-installaties en gascentrales, en men vreest afhankelijkheid van een monopolist.
Warmtepompen geven bewoners meer controle, maar brengen hun eigen uitdagingen met zich mee, zoals ruimtegebruik en investeringskosten.
Traditionele warmtenetten werken vaak met hoge temperaturen (70-90°C), wat meer energie vergt en leidingen vatbaar maakt voor warmteverliezen. Lage temperatuur-netten (30-50°C) zijn efficiënter en duurzamer, maar vereisen goede woningisolatie en vloerverwarming. Niet in iedere wijk mogelijk.
Warmtepompen werkten vroeger standaard met lage temperatuurverwarming, wat ze ideaal maakte voor goed geïsoleerde woningen. Met de komst van lucht/water warmtepompen op R290(natuurlijk koudemiddel met GWP3) zijn ook hoge watertemperaturen (70-75°C) mogelijk.
Een belangrijk aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien bij warmtenetten is koeling.
Met de invoering van de TOjuli-eis in de BENG wordt voorkomen dat woningen in de zomer te warm worden. Bij seriematige nieuwbouw en renovatie moeten bouwers hier al in de ontwerpfase rekening mee houden.
Warmtenetten kunnen echter geen actieve koeling leveren, terwijl een lucht/water warmtepomp wél kan koelen in de zomer. Dit betekent dat bewoners van een warmtenet alsnog een airco moeten installeren om oververhitting te voorkomen. Dit zorgt voor:
❌ Extra kosten voor bewoners
❌ Extra stroomverbruik door airco’s
❌ Mogelijk geluidsoverlast door losse airco-units
Lucht/water warmtepompen bieden een geïntegreerde oplossing voor zowel verwarming als koeling, zonder de noodzaak van extra installaties.
Conclusie: Welke keuze is beter?
De beste oplossing hangt af van de situatie:
De keuze tussen een warmtenet en een individuele warmtepomp in jouw wijk of Gemeente vraagt dus om een zorgvuldige afweging van kosten, duurzaamheid en toekomstbestendigheid. Wat zou jij kiezen? Niet zeker? Vraag een adviseur van DHPS voor een vrijblijvend gesprek.